Bugün Bgwellness sayfasında Arabada opusmek suç mu hakkında akla gelen soruları tek tek ele alıyoruz.
Bir otomobilin içinde iki insanın birbirine sevgi göstermesi, dışarıdan bakan biri için sıradan bir an, başka biri içinse tartışılması gereken bir davranış olabilir. Peki, bir eylemi doğru veya yanlış yapan şey nedir? Toplumun beklentileri mi, hukukun kuralları mı, yoksa insanların birbirine karşı taşıdığı sorumluluklar mı? Arabada öpüşmek suç mu? sorusu, yalnızca hukuki bir mesele değil; aynı zamanda özgürlük, mahremiyet ve ahlak üzerine düşünmemizi sağlayan felsefi bir problemdir.
Felsefenin etik, epistemoloji ve ontoloji gibi alanları bu soruya farklı açılardan yaklaşır. Bir davranışın ahlaki açıdan kabul edilebilir olmasıyla hukuken suç oluşturması aynı şey midir? İnsanların özel alanı nerede başlar ve kamusal alan nerede sona erer?
Türkiye’de arabada öpüşmek, tek başına ve rızaya dayalı olduğu sürece genel olarak suç sayılmaz. Ancak davranışın gerçekleştiği yer, çevresel koşullar ve olayın diğer özellikleri hukuki değerlendirmeyi etkileyebilir.
Örneğin, aracın özel bir otoparkta bulunmasıyla herkesin görebildiği bir yerde bulunması arasında toplumsal algı bakımından fark vardır. Bununla birlikte, bir davranışın başkaları tarafından görülebilmesi tek başına suç işlendiğini göstermez.
Türk Ceza Kanunu’nun 225. maddesi, alenen cinsel ilişkide bulunma ve teşhircilik fiillerini düzenler. Ancak sıradan bir öpüşme, yalnızca kamusal alanda gerçekleştiği için otomatik olarak bu kapsama girmez. Somut olayın özellikleri ve davranışın niteliği önemlidir.
Bir davranışın bazı insanlar tarafından ayıplanması, o davranışın hukuka aykırı olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım, felsefenin temel sorularından birini ortaya çıkarır: Toplumun ahlaki beklentileri, bireyin özgürlüğünü ne ölçüde sınırlandırmalıdır?
Bu soruya verilecek cevap, özgürlük ile ortak yaşam arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğuna bağlıdır.
Etik, insanların nasıl davranması gerektiğini ve bir eylemin hangi koşullarda doğru kabul edilebileceğini araştırır. Arabada öpüşmek de rıza, mahremiyet, sorumluluk ve başkalarının hakları üzerinden değerlendirilebilir.
John Stuart Mill, Özgürlük Üzerine adlı eserinde bireysel özgürlüğün sınırlandırılması konusunda önemli bir ilke ortaya koyar: Bir kişinin özgürlüğüne, başkalarına zarar verilmesini önlemek amacıyla müdahale edilebilir.
Bu yaklaşım açısından, karşılıklı rızayla gerçekleşen ve başkalarının haklarını ihlal etmeyen bir öpüşme, bireysel özgürlük kapsamında değerlendirilebilir.
Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkar: Bir davranışın yalnızca başkaları tarafından görülmesi, onlara zarar verildiği anlamına gelir mi? Mill’in yaklaşımı, rahatsızlık duymak ile gerçek bir hak ihlaline uğramak arasında ayrım yapmamıza yardımcı olur.
Immanuel Kant’ın ahlak felsefesi, insanı yalnızca bir araç olarak değil, kendi başına bir amaç olarak görmeyi gerektirir.
Bu açıdan arabada öpüşmenin etik değerlendirmesinde iki temel unsur öne çıkar:
– Rıza: Her iki kişinin de davranışı özgür iradesiyle kabul etmesi gerekir.
– Karşılıklı saygı: Taraflardan hiçbiri baskı altında bırakılmamalı ve diğerinin sınırları ihlal edilmemelidir.
Kantçı yaklaşım, eylemin yalnızca dışarıdan nasıl göründüğüne değil, insanların birbirlerine nasıl davrandığına da dikkat çeker.
Bir otomobilin içindeki öpüşme, başka insanların görüş alanında gerçekleştiğinde mahremiyet ile kamusal görünürlük arasında bir gerilim doğabilir. Fakat toplumsal sorumluluk, her bireyin bütün davranışlarını başkalarının kişisel tercihlerine göre düzenlemesi anlamına gelmez.
Asıl mesele, özgürlüğün başkalarının haklarıyla çatışıp çatışmadığını değerlendirmektir.
Epistemoloji, yani
, neyi bildiğimizi, bilgiyi nasıl elde ettiğimizi ve bir yargıyı hangi gerekçelerle doğru kabul ettiğimizi araştırır.
Arabada öpüşen iki insanı gören bir kişi, onların davranışını ahlaki açıdan yanlış bulabilir. Ancak gözlemlediği şey ile bu gözlemden çıkardığı sonuç aynı değildir.
Örneğin, dışarıdan bakan biri iki kişinin birbirine yakın olduğunu görebilir. Fakat yalnızca bu görüntüye dayanarak ilişkinin niteliğini, tarafların niyetlerini veya davranışın hukuki anlamını kesin olarak bilemez.
Platon’un mağara alegorisi, insanların gerçekliği bazen sınırlı görüntüler üzerinden yorumladığını hatırlatır. Günümüzde bu düşünce, sosyal medyada paylaşılan kısa videolar ve bağlamından koparılmış görüntüler üzerinden yeniden anlam kazanır.
Bir otomobilin içindeki iki kişinin görüntüsü internette yayıldığında, izleyiciler olayın tamamını bilmeden ahlaki veya hukuki hükümler verebilir.
Burada üç ayrım önemlidir:
– Gözlem: Görüntüde ne olduğu.
– Yorum: Görüntünün ne anlama geldiğine ilişkin çıkarım.
– Hüküm: Davranışın doğru, yanlış veya hukuka aykırı olduğuna karar verme.
Bu aşamaların birbirine karıştırılması, yanlış kanaatlerin oluşmasına neden olabilir.
Bir davranışın toplumda yaygın biçimde eleştirilmesi, onun yanlış olduğuna ilişkin kesin kanıt oluşturmaz. Aynı şekilde, bir davranışın yaygın kabul görmesi de onun mutlaka etik olduğu anlamına gelmez.
Bilgi kuramının temel katkısı, kişinin kendi inançlarını da sorgulamasını sağlamasıdır. Bir davranışı neden yanlış bulduğumuzu gerçekten biliyor muyuz, yoksa bize öğretilen yargıları mı tekrarlıyoruz?
Ontoloji, varlığın ve gerçekliğin doğasını inceler. Arabada öpüşmek meselesinde ise özel alanın ne olduğu ve bir mekânın hangi koşullarda kamusal nitelik kazandığı soruları öne çıkar.
Otomobil, kişisel kullanım için tasarlanmış bir araçtır. Bununla birlikte, bir yol üzerinde veya herkesin görebildiği bir otoparkta bulunabilir. Dolayısıyla fiziksel olarak özel mülkiyete ait olması, her koşulda tamamen görünmez ya da toplumsal etkilerden bağımsız olduğu anlamına gelmez.
Bir evin kapısını kapatmak, mahremiyetin korunmasına yardımcı olur. Ancak mahremiyet yalnızca fiziksel sınırlarla açıklanamaz. İnsanların kişisel bilgilerinin, görüntülerinin ve davranışlarının nasıl paylaşıldığı da önemlidir.
Çağdaş felsefede mahremiyet, kişinin kendisi hakkında hangi bilgilerin kimlerle paylaşılacağını belirleyebilmesiyle de ilişkilendirilir.
Bu nedenle arabada öpüşen kişilerin görüntülerini izinsiz kaydetmek veya yaymak, öpüşme eyleminden ayrı bir etik ve hukuki sorun doğurabilir.
Kamusal alan, yalnızca herkesin girebildiği fiziksel mekânlardan ibaret değildir. İnsanların birbirlerini gözlemlediği, değerlendirdiği ve davranışlara anlam yüklediği sosyal bir ortamdır.
Ancak kamusal görünürlük, bireyin bütün özel alanının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Önemli olan, kişinin özgürlüğü ile başkalarının hakları arasındaki sınırı makul biçimde belirlemektir.
Günümüzde arabada öpüşmek gibi gündelik bir davranış, güvenlik kameraları, cep telefonları ve sosyal medya aracılığıyla daha geniş bir toplumsal tartışmaya dönüşebilir.
Michel Foucault’nun gözetim üzerine düşünceleri, insanların sürekli gözlemlenebileceklerini düşündüklerinde davranışlarını değiştirebildiklerini anlamaya yardımcı olur. Bu bakımdan mesele yalnızca bir eylemin yasak olup olmaması değildir; insanların başkalarının yargılarından çekinerek kendi davranışlarını ne ölçüde sınırladıklarıdır.
Bir kişinin hukuken serbest olan bir davranıştan yalnızca eleştirilme korkusuyla vazgeçmesi, özgürlük kavramını yeniden düşünmemizi gerektirir.
Öte yandan, kamusal alanı paylaşan insanların birbirlerinin sınırlarına saygı göstermesi de önemlidir. Özgürlük, başkalarının haklarını görmezden gelmek anlamına gelmez.
Çağdaş tartışmanın temelinde şu soru yer alır: Toplumsal düzeni korumak adına bireysel özgürlükleri ne kadar sınırlandırabiliriz?
Bu sorunun herkes için geçerli, her koşulda aynı sonucu veren basit bir cevabı yoktur. Hukuki kurallar, etik ilkeler ve toplumsal beklentiler birbirleriyle ilişkili olsa da aynı şey değildir.
Arabada öpüşmek, tek başına ve karşılıklı rızaya dayalı olduğunda Türkiye’de genel olarak suç değildir. Bununla birlikte, somut olayın koşulları ve davranışın niteliği hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir.
Felsefi açıdan bakıldığında ise konu, basit bir evet veya hayır cevabından daha fazlasını içerir. Mill bireysel özgürlüğün sınırlarını, Kant insan onurunu ve karşılıklı saygıyı, Platon ise görünüş ile gerçeklik arasındaki farkı düşünmemizi sağlar. Foucault’nun gözetim yaklaşımı da toplumsal yargıların bireysel davranışlar üzerindeki etkisini anlamaya yardımcı olur.
Belki de asıl mesele, iki insanın arabada öpüşüp öpüşmemesinden çok, başkalarının yaşamları hakkında hangi gerekçelerle hüküm verdiğimizdir. Bir davranışı yanlış bulduğumuzda bunun nedenini açıklayabiliyor muyuz? Hukukun yasaklamadığı bir eylemi sırf alışkanlıklarımıza uymadığı için kınamak ne kadar adildir?
Özgürlük, yalnızca istediğimizi yapabilmek midir, yoksa başkalarının farklı yaşam biçimlerine saygı gösterebilmek de özgürlüğün bir parçası mıdır? Belki de bu soruya verdiğimiz cevap, arabada öpüşmek hakkındaki düşüncelerimizden çok, nasıl bir toplumda yaşamak istediğimizi ortaya koyar.